İş Kanunu Yöneticiler İçin Kritik Maddeler

İş Kanunu: Yöneticiler İçin Kritik Maddeler ve Uygulamada En Çok Yapılan Hatalar

İş Kanunu Neden Yöneticilerin Konusudur?

Türkiye’de İş Kanunu çoğu zaman “İK’nın işi”, “avukatın konusu” ya da “personel departmanının sorumluluğu” olarak görülür.Oysa uygulamada yaşanan davaların, cezaların ve itibar kayıplarının büyük bir kısmı doğrudan yöneticilerin karar ve davranışlarından kaynaklanır.

Şu gerçekle başlayalım:

İş Kanunu’nu bilmeyen yönetici, farkında olmadan şirketi hukuki risk altına sokar.

Bu makalede amaç; yöneticilerin hukukçu gibi madde ezberlemesini sağlamak değil, kritik maddelerin ne anlama geldiğini, sahada nasıl uygulandığını ve hangi hataların pahalıya patladığını net şekilde ortaya koymaktır.

1. İşveren – Yönetici Ayrımı: Hukuki Sorumluluk Nerede Başlar?

İş Kanunu’nda “işveren” tanımı yalnızca şirket tüzel kişiliğini kapsamaz.İşveren vekilleri, yani:

• Genel müdürler

• Fabrika / şantiye / bölge yöneticileri

• İnsan yöneten, talimat veren, disiplin uygulayan tüm yöneticiler

hukuken işveren adına sorumluluk taşır.

Kritik nokta:

Bir yönetici;

• talimat veriyor,

• performans değerlendiriyor,

• işten çıkarma sürecine dahil oluyorsa

“Ben sadece yöneticiyim” deme lüksü yoktur.

2. İşe Alım Süreci: İlk Hata En Başta Yapılır

Yöneticilerin en sık hata yaptığı alanlardan biri işe alım sürecidir.

Kritik Maddeler ve Riskler

a) Deneme Süresi (İK m.15)

• En fazla 2 ay (toplu iş sözleşmesi ile 4 ay)

• Deneme süresi = kuralsızlık demek değildir

Yanlış inanış:

“Deneme süresindeyken istediğim gibi çıkarırım, gerekçe yazmam.”

Gerçek:

• Ayrımcılık yasağı

• Eşit davranma ilkesi

• Kişilik hakları

deneme süresinde de geçerlidir.

b) Sözlü İşe Alım

Yöneticiler hâlâ sıkça şunu yapıyor:

“Başlasın, sonra sözleşmeyi yaparız.”

Bu yaklaşım:

• Ücret uyuşmazlığı

• Fazla mesai ispatı

• Görev tanımı karmaşası

gibi ciddi riskler doğurur.

3. Çalışma Süreleri ve Fazla Mesai: En Çok Dava Açılan Alan

Çalışma Süresi (İK m.63)

• Haftalık 45 saat

• Aksi kararlaştırılmadıkça haftanın günlerine eşit dağıtılır. İş Kanunu Yöneticiler İçin Kritik Maddeler

Fazla Mesai (İK m.41)

• Yazılı onay şart

• Yıllık 270 saat sınırı

• %50 zamlı ödeme

Yöneticilerin en sık yaptığı hatalar:

• Fazla mesaiyi “fedakârlık” olarak görmek

• Yazılı onay almamak

• Fazla mesaiyi bordroya yansıtmamak

Not:“Üst düzey yönetici fazla mesai yapmaz” algısı her pozisyon için geçerli değildir.

4. Ücret, Bordro ve Yan Haklar: Şeffaf Olmayan Her Şey Risklidir

Ücret Tanımı

Ücret sadece maaş değildir:

• Prim

• Yol

• Yemek

• İkramiye

ücret kapsamındadır.

Bordro Gerçeği

Bordro imzalatmak tek başına yeterli değildir.

Eğer:

• fiili çalışma bordrodan farklıysa

• fazla mesai görünmüyorsa

• primler keyfi kesiliyorsa

bordro geçersiz delil hâline gelir.

5. Performans Yönetimi: Hukuki Zemini Olmayan Değerlendirme Geçersizdir

Yöneticilerin “en tehlikeli” alanlarından biri burasıdır.

Performans Düşüklüğü Nedeniyle Fesih

Hukuken geçerli olabilmesi için:

1. Objektif kriterler

2. Yazılı performans hedefleri

3. Ölçüm kayıtları

4. Savunma alınması

5. İyileştirme süresi

şarttır.

“Ben memnun değilim”“Uyum sağlamıyor”“Eskisi gibi değil”

gibi gerekçeler hukuken geçersizdir.

6. Disiplin Süreçleri: Keyfiyetin Bedeli Ağırdır

Disiplin, yöneticilerin en çok “duygusal davrandığı” alandır.

Disiplin Cezalarının Şartları

• Yazılı disiplin yönetmeliği

• Önceden belirlenmiş kurallar

• Orantılı ceza

• Savunma hakkı

olmadan verilen her ceza iptale açıktır.

En büyük hata:

“Herkese aynı ceza veriyorum.”

Hayır. Hukuk, eşitliği değil adaleti gözetir.

7. İşten Çıkarma (Fesih): En Yüksek Risk Alanı

Fesih Türleri

• Bildirimli fesih

• Haklı nedenle derhal fesih

• Geçerli nedenle fesih

Bu üçü sıkça birbirine karıştırılır.

Haklı Neden (İK m.25)

• Derhal fesih

• Tazminatsız

Ama ispat yükü işverendedir.“Ben biliyorum, yaptığını gördüm”delil değildir.

8. Mobbing ve Psikolojik Taciz: Sessiz Ama Yıkıcı Risk

Yöneticiler çoğu zaman farkında olmadan mobbing uygular.

Mobbing Sayılan Davranışlar:

• Sürekli eleştirme

• Görmezden gelme

• Aşırı iş yükü

• İzolasyon

• Tehditkâr dil

“Ben iş yapıyorum, mobbing değil” savunması kabul edilmez.

9. İş Sağlığı ve Güvenliği: Cezası En Ağır Alan

İSG sadece teknik bir konu değildir.Yönetsel bir sorumluluktur.

• Eğitim verilmemesi

• Talimatların uygulanmaması

• Denetimsizlik

doğrudan cezai sorumluluk doğurur.

10. Yöneticiler İçin Altın Kurallar (Özet)

• Yazılı olmayan hiçbir şey yok hükmündedir

• Duygusal karar = hukuki risk

• Kayıt altına alınmayan süreç savunulamaz

• İyi niyet, hukuki koruma sağlamaz

• “Herkes böyle yapıyor” savunması yoktur

İş Kanunu Yöneticinin Kalkanıdır

İş Kanunu;

• çalışanı korur

• ama doğru uygulandığında yöneticiyi de korur

Bu nedenle mesele:

“Kanuna uymak zorunda mıyım?” değil“Bu kanunu nasıl doğru yönetirim?” sorusudur.

Kurumsallaşma tam da burada başlar